Oliy ta’lim muassasalarida faoliyat yurituvchi professor-o‘qituvchilar doimiy intellektual mehnat, yuqori mas’uliyat va o‘ziga xos ish tartibi muhitida mehnat qiladilar. Tashqi qarashdan bu kasb jismoniy xavflardan xoli ko‘rinsa-da, oliygoh ustozlarida ham yillar davomida professional faoliyat bilan bog‘liq surunkali xastaliklar shakllanadi. Ko‘pchilik mehnat faoliyati davomida duch keladigan ushbu muammolarning tub mohiyatini tushunish uchun avvalo kasb kasalligi nima, uning belgilari va sabablari haqida aniq tasavvurga ega bo‘lish lozim.
Oliygoh o‘qituvchilarida ko‘p kuzatiladigan asosiy kasbiy kasalliklar guruhiga quyidagilar kiradi:
- Ovoz paychalari va tomoq xastaliklari (Laringit): Ma’ruza xonalarida soatlab baland ovozda gapirish, auditoriyani nazorat qilish ovoz paychalariga haddan tashqari og‘irlik tushishiga olib keladi. Bu surunkali ovoz bo‘g‘ilishi va tomoq og‘riqlarini keltirib chiqaradi.
- Tayanch-harakat tizimi muammolari (Osteoxondroz, Varikoz): Ustozlar dars davomida uzoq vaqt tik oyoqda turishadi yoki aksincha, kompyuter qarshisida, talabalar bitiruv ishlarini tekshirishda soatlab o‘tirgan holatda ishlaydilar. Bu umurtqa pog‘onasi, bo‘yin sohasida tuz yig‘ilishi hamda oyoq qon tomirlarida varikoz kengayishini keltirib chiqaradi.
- Ko‘rish qobiliyatining pasayishi (Miopiya, Quruq ko‘z sindromi): Ilmiy maqolalar yozish, elektron darsliklar tayyorlash va kompyuter monitoriga uzoq tikilish ko‘z mushaklarining charchashiga va ko‘rish o‘tkirligining pasayishiga sabab bo‘ladi.
- Emotsional va ruhiy toliqish (Professional kuyish sindromi): Yuzlab talabalar bilan muloqot, doimiy asabiy zo‘riqish, ilmiy rejalarni bajarish majburiyati va administrativ yuklamalar surunkali charchoq hamda uyqusizlikka zamin yaratadi.
Oliygoh professor-o‘qituvchilari ushbu muammolarning oldini olish uchun ish tartibida qisqa tanaffuslar tashkil etishlari, ovoz rejimiga rioya qilishlari va muntazam ravishda tibbiy ko‘rikdan o‘tib turishlari tavsiya etiladi.
